Antiquitates

Depas amfikypellon

drakaina@NOSPAM.gazeta.pl — Sat, 6 Feb 2010 14:51:54 +0100

Nazwa, jak� nada� Heinrich Schliemann tym naczyniom, znalezionym przez niego w warstwie Troja II, pochodzi z Odysei (III 43). W domu Nestora Telemach spe�nia libacj� dla Ateny i pije wino z "pi�knego kubka dwuusznego". Dla Schliemanna, kt�ry by� archeologiem-romantykiem, znalezienie takiego kubka - obok. tzw. "skarbu Priama" z�o�onego ze z�otej bi�uterii i naczy� - stanowi�o dow�d, i� natrafi� na to, czego obsesyjnie poszukiwa�: Troj� Homerow�, stanowi�c� potwierdzenie, i� opowie�ci zawarte w �smowiecznych eposach stanowi� odbicie autentycznych wydarze� historycznych. Niestety, Schliemann by� w b��dzie: Troja II to warstwa znacznie wcze�niejsza ni� "wojna troja�ska", p�niejsze badania bowiem pozwoli�y wydatowa� j� na lata 2500-2200 BC czyli d�ugo przed pocz�tkiem epoki myke�skiej na l�dzie greckim. Co wi�cej, Schliemann nigdy nie dowiedzia� si�, �e prowadz�c coraz g��bsze wykopaliska - zak�ada� bowiem mylnie, �e "Troja Priama" powinna by� jedn� z najstarszych warstw - zniszczy� nieodwracalnie dok�adnie to, czego szuka�, czyli miasto z ok. 1200 BC. Archeologowie do dzi� nie s� ca�kiem zgodni, czy "wojna troja�ska" odpowiada za zniszczenie warstwy Troja VI czy te� Troja VIIa, poniewa� w obu znajduj� si� elementy zgodne i ca�kowicie sprzeczne z opisem Homera. Na pewno jednak "Homerowe" skarby Schliemanna to zabytki ze znacznie wcze�niejszej epoki.

Nazwa przyj�a si� jednak w archeologii dla takich naczy�, kt�re poza tym, �e bardzo popularne w Troi epoki wczesnego br�zu, rozpowszechnione by�y w tym samym czasie r�wnie� w ca�ej Azji Mniejszej i w Syrii, a spotyka si� je tak�e na Cykladach.

Neues Museum, Berlin

John Keats, Oda do urny greckiej

drakaina@NOSPAM.gazeta.pl — Sat, 30 Jan 2010 09:49:34 +0100

Nie ma to jak otworzy� g��wn� stron� Wikipedii. Akurat wczoraj jako "polecany artyku�" na angielskiej wersji widnia�a notatka o wspania�ym wierszu Johna Keatsa, Ode on a Grecian Urn, napisanym, jak sie dowiedzia�am, w styczniu 1820, czyli 190 lat temu. To z tego wiersza pochodzi jeden z moich ulubionych cytat�w:

Beauty is truth, truth beauty - that is all
Ye know on earth, and all ye need to know.

W artykule pokazany jest mi�dzy innymi szkic Keatsa, przedstawiaj�cy s�ynn� marmurow� "waz� Sosibiosa" z I w. BC, znajduj�c� si� obecnie w Luwrze. Niestety, kiedy ja by�am w Pary�u, spora cz�� ekspozycji sztuki greckiej by�a zamkni�ta, tote� nie mam akurat tego dzie�a na zdj�ciach, ale poniewa� jest to hellenistyczny krater wolutowy sporych rozmiar�w, skorzystam z okazji, �eby pokaza� tu kilka zdj�� bodaj czy nie najwspanialszego naczynia greckiego, jakie znam - Krateru (wolutowego) z Derveni. Wi�ksz� i bardziej szczeg�ow� notk� na jego temat napisa�am na blogu Hellenika, gdzie niniejszym odsy�am zainteresowanych. Krater z Derveni jest o mniej wi�cej trzysta lat starszy od wazy Sosibiosa i nale�y jeszcze do epoki p�noklasycznej, ale jego dekoracja rze�biarska zapowiada ju� w pe�ni osi�gni�cia hellenizmu, je�li chodzi o ekspresj� i realistyczne przedstawienie postaci ludzkich w ruchu. Tego arcydzie�a toreutyki nie m�g� oczywi�cie zna� John Keats, poniewa� zosta�o odkryte dopiero w po�owie XX w., ale podobie�stwo formalne do wazy, kt�ra stanowi�a dla niego natchnienie, jest spore: ten sam kszta�t, podobne motywy dekoracyjne, pierwsza strofa zawiera nawet opis podobnych scen jak tutaj. A poniewa� na Hellenika pokaza�am krater w pe�nej okaza�o�ci, tu przede wszystkim kilka uzupe�nie� jego ol�niewaj�cych detali.

Muzeum Archeologiczne w Tessalonice

Powy�ej poda�am link do tekstu angielskiego, niestety na razie nie uda�o mi si� w internecie zlokalizowa� satysfakcjonuj�cego mnie przek�adu polskiego; je�li znajd�, to umieszcz�. A mo�e wcze�niej uporam si� z w�asn� pr�b� zmierzenia si� z tym tekstem?

PS. 5 lutego 2010: upora�am si�. Efekt tutaj.

�

Po�egnanie z Muzeum - rze�ba

drakaina@NOSPAM.gazeta.pl — Wed, 20 Jan 2010 10:58:52 +0100

Kolekcja rze�by nie jest (by�a?) w Muzeum Czartoryskich bardzo du�a, ale mo�na by�o zobaczy� kilka naprawd� reprezentatywnych dla wielu epok i styl�w dzie�. Jak sobie o tym teraz my�l�, to jeszcze bardziej zimna z�o�� mnie ogarnia, �e w tej chwili w Krakowie nie ma miejsca, gdzie mo�na by komu� cokolwiek sensownie o sztuce staro�ytno�ci klasycznej opowiedzie�, bo zbiory Muzeum Archeologicznego akurat pod tym wzgl�dem s� bardzo mizerne, znacznie wi�cej jest tam zabytk�w egipskich.

Hellenistyczna figurka Afrodyty Anadiomene czyli wynurzaj�cej si� z morza. Pierwszym artyst�, kt�ry przedstawi� takie uj�cie, by� malarz Apelles w IV w. BC, a inspiracj� mia�a by� s�ynna ate�ska hetera, Fryne, kt�r� Apelles mia� widzie� wychodz�c� nago z morza. Obraz niestety nie zachowa� si�, cho� wiadomo, �e po wywiezieniu do Rzymu zdobi� �wi�tyni� Boskiego Juliusza (Cezara), wystawion� na Forum Romanum przez Oktawiana Augusta. �r�d�em zachwyt�w nad kunsztem malarskim Apellesa mia� by� mi�dzy innymi spos�b przedstawienia rozpryskuj�cej si� wok� bogini wody - z opis�w mo�emy wnioskowa�, �e dzi� okre�liliby�my to uj�cie jako "impresjonistyczne". Temat sta� si� nast�pnie bardzo popularny w rze�bie hellenistycznej, tym razem by� mo�e za spraw� rze�biarza Polycharmosa z Rodos (1 po�owa II w. BC). Istnia�y dwa warianty rze�biarskiej Anadiomene: stoj�ca i przykucni�ta.

Ariadna (lub te� po prostu bachantka) na panterze, I BC/I CE; niezwykle pi�kne, nieznane mi poza tym z rze�by pe�nej, przedstawienie. Pantera by�a �wi�tym zwierz�ciem Dionizosa - st�d intepretacja tej rze�by.

Artemida i Apollo, popiersia z podw�jnej hermy czyli s�upa zwie�czonego g�ow� lub popiersiem; Rzym, epoka Antonin�w (II w. CE). Hermy by�y jedn� z najstarszych form monumentalnej rze�by greckiej, a ich nazwa bierze si� st�d, �e oryginalnie by�y ustawiane przy drogach lub granicach miast lub posiad�o�ci, a przedstawia�y Hermesa, opiekuna podr�nik�w. Nierzadko opr�cz wie�cz�cej s�up g�owy zaznaczano na nim r�wnie� - realistycznie lub symbolicznie - genitalia. Hermy sta�y si� niezwykle popularne w Rzymie i zatraci�y w�wczas sw�j pierwotny charakter. Podw�jne hermy zwie�czone by�y dwoma popiersiami, z��czonymi ty�ami g��w.

Po�egnanie z Muzeum - wazy

drakaina@NOSPAM.gazeta.pl — Sat, 16 Jan 2010 12:10:06 +0100

Ma�e uzupe�nienie wpisu ze Scribere... - kilka co �adniejszych eksponat�w z rozproszonej kolekcji zamkni�tego na dwa albo trzy (bez op�nie�) lata Muzeum Czartoryskich. Na pocz�tek chluba kolekcji czyli malarstwo wazowe. Naczynia te opr�cz tego, �e bardzo pi�kne, s� dodatkowo cenne dlatego, �e s� sygnowane przez tw�rc�w, dzi�ki czemu da si� zidentyfikowa� warsztaty, z kt�rych pochodz�, oraz w miar� dok�adnie je datowa�.

Orszak dionizyjski ze czarnofigurowej sceny powrotu Hefajstosa na Olimp (b�g jedzie na o�le po�rodku przedstawienia) na kyliksie sygnowanym przez Amasisa (580-570 BC), prawdopodobnie zar�wno garncarza jak i malarza, kt�ry by� mo�e - s�dz�c po imieniu, b�d�cym zhellenizowan� wersj� imienia Ahmosis - by� egipskim Grekiem, tworz�cym w Atenach, specjalizuj�cym sie w kyliksach.

Tondo czerwonofigurowego kyliksu (czary) sygnowanej przez malarza Onesimosa (500-480 BC), jednego z najwybitniejszych tw�rc�w p�noarchaicznego malarstwa wazowego, specjalizuj�cego si� w ozdabianiu kyliks�w.

Bardzo rzadka scena porwania Orejtyi przez Boreasza; hellenistyczna hydria - czyli dzban do noszenia wody - kampa�ska (po�udniowa Italia) z kr�gu Malarza Iksjona, ok. 330 BC.

Capite velato

drakaina@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 13 Dec 2009 15:56:06 +0100

Rzymianie, jak wiadomo, byli narodem wybitnie przes�dnym. Mi�dzy innymi z tego powodu do�� bez zastrze�e� akceptowali wszystkie mo�liwe cudzoziemskie b�stwa i stawiali im u siebie �wi�tynie albo przynajmniej kapliczki b�d� o�tarze - po prostu woleli �adnemu si� nie nara�a�. Czasem jednak ta przes�dno�� przybiera�a groteskowe wr�cz rozmiary: na przyk�ad recytuj�c modlitw� Rzymianin nie m�g� si� pomyli�, a je�li ju� tak nieszcz�liwie si� zdarzy�o, to zaczyna� ca�y proceder od nowa. Szczeg�ln� wag� przywi�zywano w Rzymie do omen�w i w tej kwestii ten jak�e praktyczny nar�d wymy�li� przepisy w swej prostocie (by nie rzec naiwno�ci...) wr�cz genialne: mianowicie sk�adaj�cy ofiar� kap�an - lub ktokolwiek wyst�puj�cy w tej funkcji - musia� mie� zas�oni�t� g�ow�, a towarzyszy� mu powinien fletnista, oczywi�cie robi�cy u�ytek z fletu. Po co to wszystko? Ano po to, �eby nie widzie� i nie s�ysze� ewentualnych z�ych omen�w... Z punktu widzenia historii sztuki rzymskiej ma to jeden plus: je�li widzimy pos�g przedstawiaj�cy Rzymianina z po�� togi narzucon� na g�ow� ( capite velato czyli z przes�oni�t� g�ow�), to znaczy, �e mamy do czynienia z obywatelem spe�niaj�cym takie czy inne powinno�ci religijne, czy to prywatne wobec duch�w przodk�w, czy to oficjalne, pa�stwowe - jak zw�aszcza w przypadku cesarzy.

Oktawian August i Antinous

Marek Aureliusz capite velato i w towarzystwie fletnisty

We wcze�niejszej notce - statuetka Gajusza Juliusza Cezara, wnuka Oktawiana Augusta, ukazanego podobnie.

Zdj�cie 1: Museo Nazionale Romano - Palazzo Massimo (Rzym)

Zdj�cie 2: Mus�e du Louvre (Pary�)

Zdj�cie 3: Musei Capitolini (Rzym)