czwartek, 03 listopada 2011
Królowie z Villa dei Papyri

W ostatnie wakacje spełniłam jedno z moich marzeń: pojechałam na południe (no, nie to najdalsze jeszcze) Italii i zobaczyłam muzeum archeologiczne w Neapolu, a także Pompeje, Herkulanum i Paestum. Neapol - to także konieczność naukowa, jako że znajduje się tam jedna z najważniejszych kolekcji rzeźby, wspaniale zachowane brązy i marmury z Villa dei Papyri w Herculanum, a wśród nich spora liczba portretów władców hellenistycznych. I tak widziałam już na własne oczy kolejne pozycje z doktoratowego katalogu, jak na przykład takie (wszystkie są rzymskimi kopiami - z I w. n.e. greckich oryginałów z III-I w. p.n.e.):

Ptolemeusz II Filadelfos

Ptolemeusz II Filadelfos (308-246)?, król Egiptu
główny twórca kulturalnej potęgi Aleksandrii, jego dynastyczny przydomek (miłujący siostrę) odnosi się do małżeństwa z rodzoną siostrą Arsinoe II Filadelfos, która następnie stała się boską patronką dynastii Ptolemeuszy (Lagidów), rządzącej Egiptem do 30 r. (Kleopatra VII)
portret dawniej był uważany za jego potomka, Ptolemeusza IX Sotera II Lathyrosa (140-80)

Demetriusz Poliorketes

Demetriusz Poliorketes (337-283)
król Macedonii, drugi z dynastii Antygonidów
przez większość swojego panowania tak naprawdę władał głównie flotą
portret był niegdyś uważany za podobiznę Aleksandra Wielkiego

Pyrrus

Pyrrus z Epiru (319-272), z dynastii Molossów
uważany za najwybitniejszego wodza po Aleksandrze, znany głównie z "pyrrusowych zwycięstw" - z powodu braku funduszy nie zdołał pokonać Rzymian
zgubiła go de facto pycha - żeby wprowadzić oddział słoni bojowych (w założeniu potajemnie) do Argos, kazał nocą burzyć bramę, co wywołało zamieszki w mieście, którego urzędnicy umówili się z Pyrrusem bez konsultacji z mieszkańcami; w trakcie zamieszek Pyrrus zginął

Filetajros

Filetajros (ok. 343-263), król Pergamonu
zanim obwołał się królem, tworząc nowe królestwo w Pergamonie, służył kolejnym Diadochom (następcom Aleksandra): Antygonowi Jednookiemu, królowi Macedonii, Lizymachowi, królowi Tracji, Seleukosowi, królowi Babilonii/Syrii
wedle części historyków był eunuchem i dlatego nie pozostawił potomków, przekazując tron swemu siostrzeńcowi, Eumenesowi z linii Attalidów

Nikomedes

Nikomedes I (ok. 300-ok. 250), król Bitynii
Bitynia była niewielkim królestwem hellenistycznym w północno-zachodniej Azji Mniejszej, wyodrębnionym z królestwa Tracji po śmierci Lizymacha
dynastia bityńska była wedle źródeł pochodzenia trackiego, z tej dynastii wywodził się między innymi król Nikomedes IV, z którym miał mieć romans młody Juliusz Cezar, a dalekim potomkiem królów Bitynii był Antinous, miłość życia cesarza Hadriana

wtorek, 08 marca 2011
Nos Kleopatry?

"Piękność jej  sama w sobie  nie  była  (...)  niezrównana  i  olśniewająca wzrok  ludzki,  ale  zetknięcie  się z nią  miało  coś  zniewalającego" - tak napisał Plutarch w żywocie Marka Antoniusza. Kleopatra VII mówiła kilkunastoma językami, w tym jako pierwsza z dynastii Ptolemeuszy po egipsku. Była wykształcona, inteligentna, błyskotliwa. Dużo czytała, zapewne umiała też śpiewać, miała poczucie humoru i obyczajową odwagę. Mężczyzn traktowała jak politycznych partnerów, a czasem narzędzia, ale kobiet też nie lekceważyła, zwłaszcza tych z własnej dynastii. Wychowana w kosmopolitycznej Aleksandrii, gdzie kobiety od początku dynastii miały przemożny i wcale nie zakulisowy wpływ na politykę, nie zrozumiała tylko jednego: rzymskiego przywiązania do virtus i mos maiorum czyli republikańskich cnót i obyczajów przodków. Kiedy przyjechała do Rzymu, nie potrafiła zapewne pojąć, dlaczego czarujący, nie stroniący od rozrywek Cezar w swoim Mieście musi być przykładnym mężem Kalpurnii, ani też dlaczego tłumy nie oniemiały z zachwytu na widok jej wspaniałego orszaku.

Pomyślałam sobie o Kleopatrze, czytając artykuł o kobietach na dworze osmańskim, zamieszczony z okazji dnia kobiet. Znalazłam tam takie zdanie: "Historycy zgodnie twierdzą, że Hürrem* była kobietą raczej mądrą i urokliwą niż klasycznie piękną. Potrafi ła umocnić swoją pozycję na dworze dalekosiężnymi intrygami. Jednocześnie zauroczyła sułtana swoją kobiecością, uwagą, którą mu poświęcała, licznymi listami, które do niego pisała w czasie jego wypraw wojskowych". No przecież wypisz wymaluj Kleopatra... Plutarch był autorem popularnym, więc kto wie - może nawet i choćby częściowo świadomie?

No i te czasy i kultury - ponoć takie dawne i zacofane w stosunku do naszego wspaniałego nowego świata - kiedy mężczyźni stawiali kobiecą inteligencję wyżej niż urodę... Chyba należałoby zmodyfikować słynny bon mot Pascala: to nie ptolemejski nos Kleopatry decydował o losach świata, ale jej intelekt. Gdyby miała go mniej, losy świata mogłyby wyglądać zupełnie inaczej.

Kleopatra VII

Kleopatra VII na denarze Marka Antoniusza, ok. 35 BC
Berlin, Muzeum Pergamońskie

* 1505-1561. Zwana też Roksolaną (prawdopodobnie naprawdę branka Aleksandra Lisowska), najbardziej wpływowa kobieta na sułtańskim dworze.

poniedziałek, 29 marca 2010
Mitridate, re di Ponto

Pod takim tytułem napisał o nim operę Mozart, opisując w niej raczej fikcyjny epizod romansowy. Mitrydates VI Eupator, którego rzecz dotyczy, był królem Pontu, niezbyt dużego i nieszczególnie ważnego królestwa hellenistycznego, które nie zapisało się jakoś szczególnie w historii aż do przełomu II i I w. BC, kiedy to tron objął ten właśnie władca. Był on potomkiem satrapów Pontu jeszcze z czasów Achemenidów, a więc Persem, a nie - jak zazwyczaj władcy hellenistyczni - Grekiem czy Macedończykiem, ale od kilku pokoleń dynastia była niemal całkowicie zhellenizowana. Perskie pozostały imiona dynastyczne i zapewne część obyczajów, ale to akurat nie stanowi wyróżnika: synkretyzm obyczajowy obserwujemy również w Syrii i Persji Seleukidów czy Egipcie Ptolemeuszy, czyli wszędzie tam, gdzie greccy władcy zetknęli się z innymi kulturami. Mitrydates VI wsławił się przede wszystkim długotrwałym nękaniem Rzymian, którzy od II w. coraz silniej okopywali się w Azji Mniejszej i na terenach syropalestyńskich, zagrażając w coraz większym stopniu światu greckiemu na wschodzie (po drodze opanowali również Grecję właściwą oraz jej kolonie italskie). Mitrydates stanął w rozpaczliwej obronie hellenizmu, podrywając na krótko greckie poleis w Azji i Europie, ale po trzech wojnach stoczonych z Rzymem - zmierzył się zwycięsko m. in. z Sullą i Lukullusem - uległ w końcu z jednej strony Pompejuszowi, z drugiej - zdradzie we własnym obozie. Mitrydates żył długo, a miał syna, któremu znudziło się czekać na tron, ułożył się więc z Rzymianami i ojca uwięził. Działo się to na północnym wybrzeżu Morza Czarnego, na Krymie, gdzie po utracie południowych posiadłości schronił się Mitrydates i szykował kolejną wyprawę przeciwko Rzymianom, licząc (prawdopodobnie słusznie) na wsparcie ludów stepowych. Wiekowy król pragnął popełnić honorowo samobójstwo - podobnie jak później Kleopatra nie chciał, aby poprowadzono go w łańcuchach w tryumfie - połykając w więzieniu truciznę, ale nie udało mu się, ponieważ od wczesnej młodości zabezpieczał się przed zamachem na swoje życie, eksperymentując z truciznami i uodparniając na nie organizm. Musiał w końcu skorzystać z przemyconego do lochu miecza.

Prawdę mówiąc, nie bardzo wiemy, jak wyglądał, ponieważ żaden z przypisywanych mu wizerunków nie jest pewny (złote posągi, które Pompejusz przywiózł w tryumfie do Rzymu, zostały przetopione w średniowieczu): nawet portrety na monetach są tak stylistycznie podobne do wcześniejszych wizerunków Aleksandra, że nie ma pewności, czy mają rysy pontyjskiego władcy. A ja zamieszczam sobie tę notkę, ponieważ powinnam zabrać się na serio do pisania właśnie o tym pracy...

Mitrydates VI Eupator

Rzeźba portretowa uważana powszechnie za najbardziej prawdopodobny wizerunek Mitrydatesa, przedstawiająca go, na wzór Heraklesa, Aleksandra i innych władców hellenistycznych w skalpie lwa (nemejskiego) na głowie.
Paryż, Luwr

Mitrydates VI Eupator

Moneta samego Mitrydatesa z zapewne nieco idealizowanym portretem w greckim stylu, z typowym dla epoki hellenistycznej diademem.
Berlin, Pergamonmuseum

poniedziałek, 28 grudnia 2009
Isis Pharia

Jak dość powszechnie chyba wiadomo, ze sztuki greckiej zachowało się niezbyt wiele oryginałów - większość dzieł wielkich twórców znamy z kopii rzymskich, które były często dostosowywane do gustów i potrzeb (np. wielkość pomieszczenia czy ogrodu) zamawiającego. Nie były to więc zawsze "kopie" w naszym dzisiejszym rozumieniu - jak najwierniejsze odtworzenia oryginału. Rekonstrukcja wyglądu oryginałów polega często na żmudnym porównywaniu istniejących rzeźb, które uważa się za możliwe kopie jakiegoś dzieła; porównywaniu ich między sobą oraz z zachowanymi niekiedy opisami (częściej tylko wzmiankami) w tekstach starożytnych. Czasami jednak na pomoc przychodzą istniejące wizerunki, zwłaszcza na monetach. Tak było w przypadku tej rzeźby z kolekcji Muzeum Narodowego w Budapeszcie - porównanie z rewersami monet* z czasów rzymskiej dynastii Antoninów (II w. CE) pozwoliło uznać, że jest to najprawdopodobniej kopia posągu Izydy (a właściwie synkretycznej Izydy-Afrodyty), znajdującego się na Faros obok Aleksandrii, tuż obok słynnej latarni morskiej. W aleksandryjskiej tradycji bowiem (nieobcej i innym rejonom świata greckiego) narodzona z morza Afrodyta a następnie Izyda czczona była między innymi jako opiekunka żeglarzy. Niestety nie zachowała się głowa tej rzymskiej kopii, ale z monet wiemy, że bogini miała fryzurę podobną do niektórych portretów królowych z II w. BC - tu prezentuję portret Kleopatry II lub III z tym właśnie charakterystycznym uczesaniem "w korkociąg". Znane jest ono również z monetarnych przedstawień Izydy za Ptolemeuszy. Isis Pharia opierała ponadto wyciągniętą do przodu rękę na wydętym żaglu, który również się nie zachował, ale jest - wraz z miniaturową latarnią morską - widoczny na monecie.

Isis Pharia, Muzeum Narodowe w Budapeszcie Isis Pharia, Muzeum Narodowe w Budapeszcie

Isis Pharia, Muzeum Narodowe w Budapeszcie

Ptolemeusze, Luwr

Kleopatra II lub III w towarzystwie swoich przodków: Ptolemeusza I i Arsinoe II; Luwr, Paryż

 


* Niestety nie posiadam akurat takiej monety na zdjęciu, w związku z czym podaję link do strony, gdzie można ją sobie obejrzeć (kliknięcie w obrazek powiększa go)

 

sobota, 07 listopada 2009
Ołtarz Pergamoński

Właściwie ideowo nie powinnam lubić tego dzieła: monumentalny ołtarz poświęcony Zeusowi i Atenie powstał dla uczczenia bitwy pod Magnezją w 190 r., w której Rzymianie wraz z Pergamończykami dokopali Antiochowi III z dynastii Seleukidów. Do królów hellenistycznych tak w ogóle to mam stosunek spod znaku odi et amo: kocham tę epokę, kocham jej sztukę, wielu władców - z Antiochem III włącznie - lubię i podziwiam, ale zarazem darować im nie mogę tych nieustannych wojen i kłótni, które w końcu doprowadziły do upadku ich świata, bo coraz to ktoś na tym wschodzie zwracał się do rosnącego powoli ale skutecznie w siłę Rzymu, a z Rzymianami to tak było, że jak dostali palec, to natychmiast, nie czekając, odgryzali całą rękę. Ale mimo to wszystko nie jestem w stanie nie lubić Ołtarza - ma on jedną z najwspanialszych dekoracji rzeźbiarskich w historii. Na pocżątek fragmenty tzw. dużego fryzu, przedstawiającego gigantomachię.

Ołtarz Pergamoński

Ołtarz Pergamoński

Ołtarz Pergamoński

Pergamonmuseum Berlin

piątek, 24 lipca 2009
Ptolemejki

Nieco ponad tydzień temu sfinalizowałam pierwszy etap studiów archeologicznych dzięki paniom z dynastii Ptolemeuszy, więc może należy im się jakiś niewielki wpis. O monetach, które mnie konkretnie zajmowały, wspominałam tutaj, więc tym razem garstka portretów rzeźbiarskich. Ptolemeusze - zwani też Lagidami od imienia Lagosa, ojca założyciela dynastii (wiążą się z tym różne ciekawe anegdoty, ale o tym napiszę niedługo na Scribere...) rządzili Egiptem po rozpadzie imperium stworzonego przez Aleksandra; Ptolemeusz był jednym z przyjaciół, towarzyszy, dowódców, a może i krewnym króla, a po 321 r. (układ między diadochami w Triparadeisos) został satrapą Egiptu. W 305 r., po ostatecznym wygaśnięciu (a raczej wyrżnięciu przez różnych mało sympatycznych osobników) macedońskiej dynastii Argeadów, podobnie jak inni "następcy" ogłosił się królem. Dynastia rządziła Egiptem do 30 r., kiedy to (jeszcze w 31 r.) pod Akcjum Oktawian pokonał Marka Antoniusza i Kleopatrę VII, którzy następnie popełnili samobójstwo. Trójka ich dzieci przeżyła (w przeciwieństwie do syna Kleopatry i Cezara), ale o synach wiemy niewiele. Córka, Kleopatra Selene, była żoną króla Mauretanii, Juby, miała z nim między innymi syna Ptolemeusza, który rządził tym marionetkowym państwem pod rzymskim protektoratem.

Arsinoe II Filadelfos

Arsinoe II Filadelfos, siostra i żona Ptolemeusza II Filadelfosa; w dziejach dynastii znacznie ważniejsza niż słynna Kleopatra VII. Miała niezliczone świątynie i stała się rodzajem bóstwa opiekuńczego dynastii.

Berenike II Euergetis

Berenike II Euergetis, kuzynka i żona Ptolemeusza III Euergetesa, jako pierwsza samodzielnie rządziła państwem pod nieobecność męża, skądinąd na wzór królowych egipskich (i nie mówimy tu o Hatszepsut, która po prostu rządziła jako faraon)

Kleopatra II

Kleopatra II, również jedna z najważniejszych królowych w dziejach dynastii: rządziła 53 lata i miała znacznie większe znaczenie w państwie niż zwłaszcza jej drugi mąż (i brat). Po Ptolemeuszu VI i Kleopatrze II zaczyna się powolny upadek dynastii.

Kleopatra VII Filopator

Kleopatra VII Filopator Nea Isis - zgodnie z tym, co pisał Plutarch, nie była szczególnie piękna, ale najwyraźniej miała 'to coś', była inteligentna, oczytana, znała kilka języków i była wytrawnym politykiem. Formalnie rządziła u boku kolejnych mężów, skądinąd własnych znacznie młodszych braci, a następnie w imieniu syna.

Rzeżby 1-3 znajdują się w Luwrze, 4-5 w British Museum

niedziela, 16 listopada 2008
Pomysłowość złotników

Dawno obiecałam Domnie-N więcej biżuterii, więc, Natalio, w spóźnionym prezencie urodzinowym - chyba najpiękniejsze kolczyki z mojej kolekcji (oczywiście - i niestety ;) - tylko fotograficznej), może staną się inspiracją dla Twojej biżuteryjnej twórczości :)

Hellenistyczne kolczyki

Hellenistyczne kolczyki w kształcie rozet z zawieszkami w kształcie gołębi. III w. BCE

Kolczyki hellenistyczne

Złote kolczyki z głowami Erosa i zawieszkami w kształcie amfor. Damaszek, ok. 150-50 BCE.

Hellenistyczne kolczyki

Hellenistyczne kolczyki w kształcie serc z zawieszką w kształcie dysku i amfory. Syria, ok. 150-50 BCE

Wszystkie artefakty należą do zbiorów British Museum w Londynie.

I oczywiście są to spore powiększenia.

czwartek, 25 września 2008
Poprzedniczki Kleopatry

A między innymi takie monety oglądam w oddziale numizmatycznym British Museum.
Specyfiką monarchii hellenistycznych było umieszczanie na monetach wizerunków władców - a często również ich małżonek, otaczanych, podobnie jak królowie, boskim kultem nierzadko już za życia.

Arsinoe II  Berenike II

Arsinoe II (316-270 BCE), siostra i żona Ptolemeusza II Filadelfosa

Berenike II (ok. 267-221 BCE), kuzynka i żona Ptolemeusza III Euergetesa,
ta od gwiazdozbioru Warkocz Bereniki

poniedziałek, 26 maja 2008
Diadochowie
Obiecani na Scribere... założyciele hellenistycznych dynastii Lagidów i Seleukidów

Ptolemeusz I Soter
Ptolemeusz I Soter (ok. 367-283 BCE, satrapa od 323 i król Egiptu od 305)
rzeźba hellenistyczna III w. BCE

Seleukos I Nikator
Seleukos I Nikator (ok. 358-281, satrapa od 311 i król Persji od 305)
rzeźba rzymska I-II w. CE

Obie rzeźby znajdują się w Luwrze
O autorze
       Copyright

       

       

        Najlepsze Blogi